Biljke na kojima možemo pronaći veliku pčelu smolaricu u Srbiji

Najveću šansu da primetite VELIKU PČELU SMOLARICU imate ukoliko obratite pažnju na biljke koje ona posećuje. U urbanim sredinama posebno su značajne pojedine ukrasne egzotične vrste, koje masovno cvetaju tokom letnjih meseci, naročito na parkovskim i drugim javnim površinama.

Sofora, japanski bagrem (Sophora = Styphnolobium)

Procvetalo stablo sofore

Faza pred samo otvaranje cvetova

Procvetala grana

Aktuelni latinski naziv ove vrste je Styphnolobium japonicum, ali mnogo je poznatija pod starijim, sada nevažećim imenom roda – Sophora, otuda potiče uobičajeni naziv kod nas; na engleskom se zove Japanese pagoda tree. Pripada porodici Fabaceae (leptirnjače, leguminoze). Sofora nije prirodno rasprostranjena u Japanu, uprkos raznim nazivima koji pogrešno ukazuju na takvo poreklo. Ona zapravo potiče iz Kine, a u Japan je dospela davno – uz pomoć čoveka. Često se sadi kao dekorativna vrsta, širom sveta, naročito u urbanim sredinama, delom i zato što dobro podnosi zagađen vazduh i sušu.

Sofora je listopadno drvo, po izgledu lista i cveta jako liči na bagrem (otuda ovaj drugi naziv), ali cveta tokom leta. U našem klimatskom području cvetanje uglavnom kreće početkom jula, i traje 2-3 nedelje (malobrojna stabla ponekad procvetaju već krajem juna, dok deo populacije sa cvetanjem ulazi u prvu dekadu avgusta). Prema dosadašnjim literaturnim i našim podacima, ovo je pojedinačno najvažnija biljka hraniteljka za veliku pčelu smolaricu u Evropi, i najsigurniji način da registrujemo njeno prisustvo.

Lavanda (Lavandula)

Rod Lavandula predstavljaju grupu sa više od 45 vrsta, prirodno rasprostranjenih u Evropi, Africi i Aziji. Pripada porodici Lamiaceae (usnatice). Nekoliko vrsta i njihovih hibrida često je gajeno – u dekorativne svrhe, kao medonosna, začinska ili industrijska biljka (u farmaciji, itd). Gajene vrste i kultivari su uglavnom poludrvenaste žbunolike forme (ređe višegodišnje zeljaste), cvetaju izdašno tokom leta.

Poslednjih 10-15 godina kod nas se značajno proširila praksa sađenja lavande u okviru različitih javnih površina, što doprinosi povećanom prisustvu niza divljih vrsta pčela u najužim urbanim jezgrima. U raznim izvorima, naročito iz Evrope, postoje mnogobrojna opažanja pčele smolarice na lavandi, ali još nema jasnog dokaza da su ženke sakupljale polen.

Letnji jorgovan, leptirov žbun (Buddleja)

Rod Buddleja obuhvata oko 140 vrsta tropske i umerene zone Azije, Afrike i obe Amerike, pretežno žbunaste životne forme. Prema sadašnjoj klasifikaciji svrstan je u porodicu Scrophulariaceae. Nekoliko vrsta i hibrida su poznate hortikulturne ukrasne biljke u parkovima i baštama; pojedinačno najpoznatija i najšire kultivisana vrsta je Buddleja davidii, poreklom iz istočne Azije. U nekim regionima sveta ova vrsta se javlja i kao zadivljala, sa izraženom tendencijom da postane invazivna, pa su u SAD zabranjeni samooplodni kultivari.

Letnji jorgovan ili "leptirov žbun" takođe cveta tokom leta (dužina cvetanja zavisi od kultivara i režima orezivanja), a njegove bogate cvasti ljubičaste, roze ili bele boje poznate su po svojoj atraktivnosti za razne leptire i pčele. Kod nas predstavlja hortikulturnu biljku relativno skorijeg datuma. I na ovoj biljci postoje relativno brojna opažanja pčele smolarice, ali bez dokazanog sakupljanja polena.

Glicinija, plava kiša (Wisteria)

Rod Wisteria obuhvata desetak vrsta drvenastih ili poludrvenastih puzavica, prirodno rasprostranjenih u istočnoj Aziji i istočnim delovima SAD. Pripada porodici Fabaceae (leptirnjače, leguminoze).

Jedna od najpoznatijih vrsta je Wisteria sinensis, potiče iz Azije a često je korišćena dekorativna biljka širom sveta. Ova listopadna vrsta može dostići dužinu 20–30 m i uz određeno održavanje zauzeti veliku površinu, sa izuzetno bogatim cvastima od krupnih mirisnih cvetova, atraktivne plave, ljubičaste ili bele boje. U nekim delovima Severne Amerike i ova vrsta je postala invazivna. Glicinija ili plava kiša u našem klimatskom podneblju cveta u pretežno u proleće (april-maj), a sa mnogo manjim intenzitetom tokom leta. Ovo je jedna od biljaka na kojoj je zabeleženo da velika smolarica sakuplja polen, iako se njeno najintenzivnije cvetanje ne poklapa sa periodom maksimalne aktivnosti pčele.

Potočnjak (Lythrum)

Rod Lythrum obuhvata 30-40 vrsta umerene zone, zeljastih jednogodišnjih ili višegodišnjih biljaka koje pretežno rastu na vlažnim staništima – obalama reka, jezera, bara, na vlažnim livadama i drugim zamočvarenim terenima. Pripada istoimenoj porodici Lythraceae. Dve najpoznatije vrste u Evropi, Lythrum salicaria i L. virgatum, predstavljaju i ukrasne gajene biljke, a prvopomenuta je poznata u SAD i kao agresivna invazivna vrsta. Kultivari su nešto manje zavisni od vode u podlozi, pa predstavljaju atraktivne baštenske biljke, ali kod nas još nemaju veću popularnost.

Potočnjak Lythrum salicaria je česta vrsta na vlažnim staništima Srbije, uključujući zagađena i zakorovljena područja (kanali u zoni intenzivne poljoprivrede, itd). Ova višegodišnja biljka bogato cveta od jula do polovine septembra, i privlači brojne insekte, uključujući neke koji se isključivo na njoj i hrane. Potencijalno može biti značajna za praćenje aktivnosti velike pčele smolarice u avgustu, kada pretežno prođe period cvetanja drugih značajnih biljaka; za sada nije dokazano sakupljanje polena velike azijske smolarice sa ove biljke.

Kalina (Ligustrum)

Rod Ligustrum obuhvata oko 50 vrsta listopadnih ili zimzelenih žbunastih biljaka, ređe niskog drveća, rasprostranjenih pretežno u Aziji, samo jedna vrsta prirodno naseljava Evropu i severnu Afriku. Pripadaju porodici Oleaceae.

Naša obična kalina (Ligustrum vulgare) je žbunasta polu-listopadna biljka (može biti zimzelena u toplim južnim regionima), koja cveta u toku leta. Raste slobodno u živicama i žbunjacima, tj. u divljini, ali često se koristi i kao dekorativna "živa ograda". Zajedno sa drugim predstavnicima roda koji se gaje kao ukrasne parkovske biljke, kalina je u Severnoj Americi postala invazivna. Izvan predstavnika porodice Fabaceae (leguminoze), rod Ligustrum je među retkima biljkama na kojima je dokazano da pčela smolarica sakuplja polen u značajnijem obimu. Posebno je značajno analizirati da li postoje razlike u atraktivnosti između nativnih biljaka, kultivara i eventualno invazivnih predstavnika ovog roda.